1 2 3 4 5

U bent hier

Wapenstilstand Werchter

Toespraak naar aanleiding van Wapenstilstand op 11 november 2015 in Werchter

“De vijandelijkheden moeten op 11 november des voormiddags te elf uur worden gestaakt op het geheele front. De voorste linie mag van dit oogenblik niet meer in de richting van den vijand worden overschreden. Verdere bevelen volgen.”

Zo luidde de officiële berichten op 11 november 1918. De strijdende partijen plaatsten hun handtekening - in de vroege ochtend van 11 november - om vijf uur.

Pas zes uur later zouden de vijandelijkheden worden gestaakt, zo bepaalde de overeenkomst.  Na meer dan vier jaar oorlogsgeweld zwegen de wapens vanaf 11 uur aan beide zijden van het front. 

Uit de schriften van Dokter Van Der Molen begrijpen we welke onnoemelijke gevoelens deze dag hier heeft teweeg gebracht.

“Toen het einde van deze duistere periode der wereldgeschiedenis gekomen scheen, werd een gevoel van bevrijding en van opluchting gewekt. Het was als het ontwaken uit een benauwde droom, de duisternis scheen te zullen wijken voor het ochtendgloren van een nieuwen dageraad, het nachtelijk spook had eindelijk de vlucht genomen - de wederopbouw van een nieuwe wereld kon beginnen.”

DSC_0054 - kopie.JPG

Vier jaar voordien, in de zomer van 1914, werd in West-Europa de taal van vrede en verzoening verdrongen door het geweld van de wapens.

Wat eerst een ernstig conflict leek tussen enkele landen, werd algauw een levensechte nachtmerrie voor hun inwoners: vele gewóne mannen, vrouwen en kinderen uit onze streek.

Ook Werchter werd ongewild meegezogen in deze Wereldoorlog. Met ongeziene gevolgen. Deze gemeente behoorde tot de zwaarst getroffen uit het hele arrondissement van Leuven. 

Op 19 augustus 1914 wordt Werchter een eerste maal binnen gevallen en dit op barbaarse wijze.
12 huizen zijn er in brand gestoken. Een gevluchte burger uit Werchter wordt doodgeschoten in Kampenhout. Zes gevangenen uit Gelrode en Aarschot worden hier gefusilleerd, hun dode lichamen in de Demer geworpen.

DSC_0035 - kopie.JPG

Tijdens de Eerste uitval van het Belgisch leger - vanuit de forten rond Antwerpen - wordt er in deze streek hard gevochten. Het Belgische leger verdedigt zich moedig en tracht een dam te werpen tegen het oprukkende geweld van de bezetter.

Ook inwoners van Werchter, vaak jonge mannen, verlaten hun geliefde thuis om elders in het land de soevereiniteit van het neutrale België en de vrijheid haar inwoners met het eigen, broze lichaam te beschermen. Velen keren nooit naar hun geboortedorp terug.

Eind augustus 1914 wordt er, na enkele succesvolle pogingen om de bezetter te stoppen, op gruwelijke wijze wraak genomen. Opnieuw is het Werchter die het het zwaarst te verduren krijgt.

De strategische ligging, met de samenvloeiing van Demer en Dijle en de rijke industrie - met een goed draaiende brouwerij - maakte van Werchter, ook al in deze periode, een unieke gemeente. Het zorgde er echter voor dat de bezetter zo gebrand was om haar inwoners de ergst mogelijke schade toe te brengen.

Eind augustus gaan er hier opnieuw vele huizen in de vlammen op. Daarbij worden 14 mannen hier met bajonet of kogel afgemaakt en, soms nog levend, in de put gegooid. Maar liefst 36 mannen zijn toen uit Werchter gedeporteerd naar Duitsland.

Tijdens de Tweede Uitval in september 1914 wordt er hevig gevochten tussen Rotselaar, Wakkerzeel en Werchter.  Bij de  ‘Slag aan de Molen’ laten meer dan 500 jonge, moedige soldaten hun leven.

DSC_0055 - kopie_0.JPG

Ook deze keer is Werchter het slachtoffer van vergelding. Nog heviger dan de zwaar geteisterde inwoners zich maar zouden kunnen voorstellen.

De toenmalige burgemeester Karel Van Roost  getuigde hierover emotioneel:

“Zeven personen werden met kolf-slagen over de straat uit het dorp gedreven. Onze postbode Karel Wolfs werd ’s nachts thuis uit z’n bed gehaald. Het bidden en smeken van zijn echtgenote en vier kinderen kon deze brutale mannen niet stoppen. Onverbiddelijk werden de arme vrouw en haar huilende kinderen opzij geduwd en werd hun vader Karel naar buiten gesleurd. In de nabijheid van de brug deden ze Karel Wolfs met de armen in de lucht neerknielen en schoten hem verschillende kogels in het hoofd.”

“Zes mannen, uit het dorp, worden zo - op een brutale manier - doodgeschoten en begraven in een aspergeveld.  Weken later heeft men de lichamen van deze ongelukkigen teruggevonden: twee aan twee, de handen op de rug gebonden met ijzerdraad”.
Aldus de getuigenis van burgemeester Van Roost

Het zijn onder meer deze mannen, die in hun laatste levensuren de meest verschrikkelijke momenten hebben doorstaan, die we straks buiten aan het monument in stilte zullen herdenken.

Bij deze terreurdaad worden hier in Werchter zeker nog eens 203 huizen in brand gestoken, 162 woningen volledig geplunderd.
De inwoners die nadien terug keerden, troffen hun geliefde dorp aan in totale vernieling.

Muren doorzeefd met kogels en splinters, deuren ingebeukt. Daken waren afgerukt door granaatinslagen, huizen door brand ingestort.

De prachtige Sint-Jan-Baptist-kerk, de baken in het dorpsgezicht van Werchter, had gediend als slaapplaats voor soldaten en paarden   en lag vol stro.

Voor de kerk moest het ergste toen nog komen.
Op 15 september worden brandbommen gegooid in deze kerk. Het gebouw gaat in de vlammen op. Alleen de buitenmuren en enkele pillaren blijven overeind. Binnen was het een chaos van verkoolde balken en puin.

De pastoor van Werchter begraaft hier, rond deze tijd van het jaar, half november 1914 - op het kerkhof 40 gesneuvelde Belgen die veel te vroeg om het leven kwamen.

Dames en heren,
Beste kinderen,

Als we hier vandaag, in deze kerk, samenkomen.
Wanneer we deze vreselijke getuigenissen aanhoren.
Als we zo dadelijk oog in oog staan met de namen, gegrift in het herdenkingsmonument.

DSC_0057.JPG

Dan beseffen we, meer dan ooit, dat deze  Wereldoorlog een verhaal is van hier en nu. We moeten niet ver terug kijken in de tijd om te worden geconfronteerd met niets ontziend oorlogsgeweld in onze streken.

De vrede, welvaart en de stabiliteit die we hier nu kennen, is echt geen vanzelfsprekendheid.

Het is een uniek gevoel van geluk dat generaties mensen, hier in onze regio, een hele leven lang niet hebben gekend. Hun leven werd verteerd door onzekerheid of brachten ze al vluchtend door.

In de Eerste Wereldoorlog alleen al vluchtten maar liefst anderhalf miljoen landgenoten weg van deze hopeloze situatie: naar Engeland, Nederland of Frankrijk.

Als wij vandaag op Het Journaal de gezinnen zien, hulpeloos op de vlucht voor het geweld in hun thuisland, dan herkennen we - in hun getekende gelaat - het beeld van onze eigen familieleden, op de vlucht voor eenzelfde oorlogsgeweld.  

Laten we, allen samen, er ons dus aanhoudend aan herinneren hoe broos ons geluk is. Hoe recent de vrede in onze streken.
Daarom zijn we hier vandaag samen, op de dag en het uur van Wapenstilstand.

We eren hen, die hun leven hebben verloren tijdens deze oorlog.
We eren hen, die op het slagveld – strijdend voor onze vrijheid – zijn gesneuveld.

De rode, gevallen bladeren van de najaarsbomen voeden de aarde.
Nieuw leven wordt gewekt.
Zoals zij, die voor onze vrijheid hebben gestreden en hun leven hebben gegeven, de vruchtbare bodem zijn voor ons geluk vandaag.
 

Jelle Wouters
Eerste Schepen

Wapenstilstand Werchter – 11 november 2015